Маловажниот случај како средство за диференцирање кривична одговорност

Клучни зборови: маловажен случај; безначајност; општествена опасност; член 93 од Кривичниот законик; член 55; член 78a; диференцирање.

1. Маловажниот случај е прашање на правна квалификација

Маловажниот случај ја диференцира кривичната одговорност според конкретната општествена опасност на дејствието. Тој не е општо судско овластување за попустливост или автоматска последица од ниска вредност, неосудуваност или надоместување. Кога постојат законските услови, мора да се примени поблагата квалификација; кога ги нема, таа не може да замени посакувана поблага казна.

Законската дефиниција е во член 93 точка 9. Оцената е суштински споредбена: поради безначајни или отсутни штетни последици или други олеснувачки околности, конкретниот случај мора да има пониска општествена опасност од обичните случаи на соодветното дело. Дефиницијата дејствува заедно со конкретните одредби што предвидуваат маловажна форма. ^[1]

Статијата тврди дека оцената бара правно образложена споредба, а не листа поволни лични особини. Мора да објасни што го карактеризира обичниот случај на конкретното дело и зошто разгледуваното поведение суштински е под тоа ниво.

2. Маловажен случај и безначајно дејствие

Маловажниот случај не смее да се меша со член 9 став 2. Безначајното дејствие не е кривично бидејќи општествената опасност отсуствува или е очигледно безначајна и покрај формалното исполнување на законските обележја. Маловажниот случај останува дело, но законот ја диференцира одговорноста. Разликата се однесува на самата основа на казнената реакција. ^[1]

Затоа е погрешно секое маловажно дело да се опише како „безначајна повреда“. Општествена опасност пониска од обичната не значи нужно очигледно безначајна општествена опасност. Ова е квалитативна правна разлика, а не само разлика во јазично ублажување.

Обратно, отсуството на посебна маловажна форма не ја отстранува независната примена на член 9 став 2 кога неговите услови навистина се исполнети. Но таа одредба не може да создаде непредвидена поблага квалификација само затоа што минималната казна изгледа висока. Прашањето е дали воопшто постои дело, а не дали казната е погодна.

3. Правилниот споредбен стандард

Споредбата мора да се однесува на соодветниот вид дело и неговата применлива законска форма. Не е убедливо да се тврди дека конкретен лажен документ е маловажен затоа што е помалку тежок од убиство, или дека имотно дело со ниска вредност е обично бидејќи кражбата генерално е општествено опасна. Двете споредби го промашуваат законскиот стандард.

„Обичниот случај“ не е статистички просек што задолжително треба да се пресмета од збирка пресуди. Тој е нормативна и оценувачка појдовна точка изведена од заштитените односи, типичниот начин на засегање и значењето на обележјата на делото. Образложението мора да биде конкретно и проверливо, а не ограничено на исказ дека опасноста „не е пониска од вообичаената“.

Споредбата треба да ги испита начинот на извршување, интензитетот, траењето, предметот, последиците, мотивите и другите релевантни околности. Член 93 точка 9 не ја сведува оцената само на имотна штета. Ниту бара секој поволен фактор да биде присутен истовремено. ^[1]

4. Ниската вредност и отсуството на штета не се самостојно решавачки

Кај имотните дела, вредноста е важна, но не е единствена. Начинот на влегување, ранливоста на жртвата, систематското постапување или злоупотребата на посебна доверба можат да ја променат оцената. Обратно, општото повикување на заштита на имотот не може да исклучи маловажен случај, бидејќи важи и за самата привилегирана форма.

Не постои универзален износ под кој секое дело е маловажно. Посебните вредносни прагови во конкретни одредби се применуваат според својот предмет и не можат да се прошират на сите дела. Инфлацијата или јавната претстава за „мала сума“ исто така не ја заменуваат оцената на конкретното засегање. ^[1]

Кај делата на просто извршување, отсуството на дополнителна материјална штета може да биде типично. Затоа само по себе не утврдува пониска опасност од обичните случаи. Мора да се оценат непосредно засегнатиот однос — на пример, довербата во службената заверка — и начинот на кој бил нарушен.

Ова не значи дека дело на просто извршување никогаш не може да биде маловажен случај. Потесниот заклучок е дека отсуството на последица што законот не ја бара не може автоматски да стане решавачко. Мора да се анализира конкретната опасност во целина.

5. Лични околности и подоцнежно поведение

Неосудуваноста, поволните податоци за личноста и семејните околности можат да бидат важни, но сами по себе не го прават сериозно извршеното поведение маловажен случај. Законот бара споредбена оцена на случајот. Личните податоци мора да се поврзат со начинот, мотивите и реалната општествена опасност, а не да го заменат тоа испитување.

Надоместувањето мора да се разгледа и во однос на неговото време и применливото дело. Може да утврди посебно намалено казнување, да придонесе за оцената на случајот или да влијае врз одмерувањето казна. На истиот факт не може произволно да му се додели оној правен ефект што го дава посакуваниот исход. ^[1]

Постои и спротивна опасност: одбивањето да се признае обвинението да се третира како пречка за квалификација маловажен случај. Правото на одбрана не може да се казнува. Судот мора да го разликува реалното подоцнежно штетно поведение од процесното оспорување на фактите или правната квалификација. ^[2]

6. Маловажниот случај, член 55 и ослободување според член 78a

Член 55 се однесува на казнување при исклучителни или многубројни олеснувачки околности и другите законски услови. Ова не е нужно маловажен случај. Поведението може да ја задржи основната квалификација, додека конкретниот законски минимум би бил несразмерно тежок со оглед на утврдените основи. ^[1]

Обратно, кога постои маловажен случај, прво мора да се избере точната привилегирана квалификација. Незаконито е таа да се отфрли затоа што сличен практичен резултат може да се постигне преку поблага казна според основниот состав. Квалификацијата има независни последици и не може да се замени со погодност при одмерување казна.

Член 78a е трет механизам, со сопствени услови за ослободување од кривична одговорност и изрекување административна казна. Поведението останува кривично дело. Не секој маловажен случај дозволува такво ослободување, ниту секоја примена на член 78a утврдува маловажен случај. Редоследот е правилна квалификација, испитување на посебните предуслови и дури потоа соодветната последица. ^[1]

Посебниот режим од член 218b за определени имотни дела е уште една различна основа. Бара сопствени вредносни, реституциски и други услови. Не создава општо правило што автоматски го претвора секое маловажно кривично дело во административна повреда. ^[1]

7. Продолжената активност се оценува како докажана целина

Кога постои продолжено дело, поединечните епизоди не можат вештачки да се издвојат за секоја да изгледа мала и целокупната активност да ја изгуби важноста. Прво мора да се докаже единството според член 26, а потоа да се оцени целината. Недокажани епизоди не можат да се користат за отфрлање маловажна квалификација. ^[1]

Самото повторување не е нужно доволно за категоричен заклучок во секој случај. Бројот, периодот, механизмот и вкупните последици се важни во однос на конкретното дело. Образложената одлука мора да објасни зошто овие особености го сместуваат случајот во обичниот или понискиот степен на општествена опасност.

8. Судскиот пример со нотарска заверка

Пресудата бр. 664 од 29 декември 2010 г. во кривичниот предмет бр. 686/2010 на Врховниот касационен суд, Трет кривичен оддел, ја потврдила квалификацијата според основниот состав на член 311, а не маловажната форма. Во предмет со осум лажни нотарски заверки, судот го зел предвид значењето на засегнатата заверувачка функција; отсуството на докажана подоцнежна имотна штета само по себе не утврдило маловажен случај. ^[3]

Пресудата не создава правило што неизоставно ги исклучува маловажните случаи кога е вклучен нотар или службен документ. Ја илустрира потребата да се спореди конкретниот заштитен однос, а не само финансискиот резултат.

9. Како треба да се образложи оцената

Веродостојниот практичен пристап започнува со утврдување на применливото дело и дали е достапна маловажна форма. Потоа ги изложува сите фактички особености што ја намалуваат или зголемуваат општествената опасност во споредба со обичен случај. На крајот го објаснува нивното заедничко дејство. Листа што завршува со необразложено „затоа случајот е маловажен“ не е доволна.

Барањето на одбраната треба да биде конкретно. Корисно е да се разликуваат главен аргумент дека не постои дело според член 9 став 2, алтернативно барање за привилегирана квалификација и одделен став за казната. Нивното претставување како алтернативни правни аргументи спречува мешање на различни основи.

Обвинението и судот исто така мора да одговорат на суштествените аргументи наместо да се повикуваат само на јавната важност од борбата со тој вид криминал. Генералната превенција не ја заменува индивидуалната квалификација. Барањата на Кодексот за кривична постапка за образложение и несомнено докажување важат и за фактите врз кои се заснова оцената на случајот. ^[2]

10. Заклучок

Маловажниот случај е средство за прецизно, а не произволно намалување на кривичната одговорност. Неговата примена бара споредба со обичните случаи на соодветното дело и целосна оцена на докажаните околности. Ниската вредност, неосудуваноста и надоместувањето се можни аргументи, а не автоматски формули.

Решавачко е разграничувањето од безначајноста, вонредното ублажување и ослободувањето со административна казна. Правилниот редослед прво ги утврдува кривичниот карактер и точната квалификација, а потоа дозволениот санкциски режим. Така индивидуалната правда се постигнува преку законот, а не со заобиколување на неговите категории.

Оваа статија е општо изложување на правната теорија и практика. Конкретниот предмет бара разгледување на законот применлив во релевантниот момент и на член 2 од Кривичниот законик. Хипотетичките примери служат само за правна анализа и не опишуваат вистински предмети.